verkiezingen

De borden staan er weer, kandidaten presenteren zich, bij politieke partijen merk je een uniek soortnervositeit. Wat is dat toch met die politici: ontwaken ze uit een winterslaap? Nee, ze zijn niet het land uit, maar - uitzondering daargelaten - anders dan bij burgemeesters en wethouders hoor je van de meeste raadsleden niet veel. Terwijl ze wel degelijk het nodige werk verzetten. Dan ligt het dus voor de hand dat je degenen die jou hebben gekozen laat zien wat je doet, waar je je voor inzet, wat je mening is. Maar dan wordt het verkiezingstijd, en ineens hoor je dat het allemaal anders moet. Je hoort kreten als ‘het roer moet om’, ‘het is tijd voor verandering’ en de bezem wordt herontdekt. Verkiezingen: een soort politieke braderie?   

Vooral nieuwe sterren aan het politieke firmament zetten nogal eens fors in. Ze geven ons als brave burgers de indruk dat we met z’n allen vier jaar lang hebben zitten dutten, en dat we nu blind onze ondergang tegemoet rennen. Een aardige analyse gaf de bekende Maarten van Rossum onlangs in zijn theatertour. Hij trok een historische lijn van vergelijking langs vernieuwers als Hans van Mierlo, Pim Fortuyn, Geert Wilders en Thierry Baudet. Ze beginnen allemaal met alarm te slaan. Er wordt ons een catastrofe voorgehouden met uitspraken als ‘het systeem is verziekt’, ‘alles is volledig gebureaucratiseerd’, ‘het partijkartel moet worden opgeblazen’ enzovoorts. Nederland staat volgens hen voor de afgrond en kan alleen nog gered kan worden door op hen te stemmen. Onzin natuurlijk.

Maar het straalt af op het lokale klimaat. Natuurlijk is het heel belangrijk kritisch te kijken naar wat de zittende partijen de afgelopen periode hebben gedaan en bereikt. En is het noodzaak om bij te stellen wat fout ging, waar regels niet goed uitpakten, waar mensen of groepen in de knel kwamen. Verkiezingen kunnen daarom heel verfrissend zijn. Zelfs kiezers die niet eens weten wat er eigenlijk  allemaal goed ging kunnen toch bijsturen. Kracht van democratie! Teveel aandacht wordt echter gegeven aan incidenten waarbij er iets verkeerd gaat. Terwijl tegenover een paar politici of bestuurders die onderuit gaan het leeuwendeel gewoon trouw en integer z’n werk doet; mensen die niet ‘aan het pluche plakken’, niet ‘graaien’, geen ‘zakkenvuller’ zijn of welke negatieve kwalificaties je ook kunt horen. Onderbuikgevoelens, structureel politiek cynisme zijn schadelijk voor onze samenleving.  

En dan zijn er weer de verhalen over een kloof tussen politiek/bestuur en burgers. Daar zijn verschillende oorzaken voor, zoals de beeldvorming. Burgers ontlenen zoals ik al aangaf vaak hun mening over lokale politiek aan wat over de Haagse ontwikkelingen lezen of zien. Een gemiddelde burger als u en ik heeft met de lokale overheid vooral te maken tussen de verkiezingen door. Als we bedreigingen zien zoals de uitbreiding van Lelystad-airport, als we subsidie willen, een uitkering nodig hebben, een bouwvergunning enz. De reactie van de overheid op dat moment bepaalt voor ons vaak volledig het beeld van die overheid.

Een burger die kritiek heeft op een bepaald besluit van (bijvoorbeeld) de eigen gemeenteraad zou eenmaal op die plek gekozen zijnde vaak het zelfde besluit nemen (schreef ik eerder) omdat er allerlei belangen meespelen en dus moeten worden afgewogen. Dat is precies ook de kernfunctie van (o.a.) de gemeenteraad: afwegen wat in het algemene belang is. Een kritische burger zou eigenlijk alle feiten moeten kennen en bereid moeten zijn het volledige dossier door te nemen waarop beslissingen worden genomen. En dat doen wij natuurlijk zelden. Maar dat hoeft ook niet, want er is een verantwoorde andere manier: we kiezen mensen die dat voor ons doen, en die we vertrouwen.

Daarom is het ook zo belangrijk dat politieke partijen als het ware wortelen in de samenleving. Dat kandidaten worden gekozen uit kringen binnen die samenleving. Kringen zoals van kennissen in de buurt, de sportwereld, de kerk, ondernemers, hulpverlening, noem maar op. Mensen die je kent en vertrouwt. Waarvan je een beeld hebt van betrokkenheid, hart voor de samenleving, integriteit, verstandigheid. Gelukkig zijn zulke mensen er. Bij ‘loslopende’ figuren die niet op een bepaalde manier zijn ingebed in de samenleving kan het gemakkelijk fout gaan. Vanzelfsprekend moeten ook mensen waarin je je vertrouwen stelt worden gecontroleerd worden. En dat gebeurt op allerlei manieren. Soms zelfs met het effect dat een kandidaat zich moeten terugtrekken omdat hij/zij niet koosjer is.  

Laten we hopen dat er mensen blijven en komen met het juiste hart voor echte democratie, waarbij niet de macht van het getal, niet de eigen positie, maar het algemeen belang en de bescherming van het kwetsbare bovenaan staat. Met uw en mijn stem maken we die keuze.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl