Vrede op aarde? We zijn er wel aan toe! We zoeken gezelligheid, verlichten onze tuinen en huizen, struinen in folders naar leuke kerstideeën en lekker eten. Even geen gedoe, maar ruimte om jezelf te zijn en de dingen te doen die je fijn vindt. Onze idealen en verwachtingen bij wat ‘vrede’ inhoudt verschillen nogal. Even ophouden met al die discussies over corona, de vertrouwde sfeer van vroeger terughalen. Of je wenst dat de samenleving niet verder verhardt, dat Rusland echt afziet van een invasie in Oekraïne, dat samenwerkende regeringen nu echt eens slagen in een humaner vluchtelingenbeleid, enz. Hoezo: vrede?

Wie wil somberen kan dat onderbouwen met feiten en argumenten. Er gaat veel mis, ook als we in eigen land om ons heen kijken. Er zijn incidenten, en rellen en verzet lijken een teken  van ondergronds ongenoegen, als een veenbrand. Allerlei anti-krachten ontmoeten elkaar, maar hebben vaak in de kern helemaal geen verwantschap met het probleem van de ander. We zijn verbijsterd over geweld tegen politie, brandweer, ambulances, of over bedreigingen tegen rechters, cipiers, virologen of politici. Sommige Kamerleden uiten zich racistische, fascistisch zelfs. Krijgt de onderwereld greep op de bovenwereld?

Er zijn ook lichtpunten, feiten die tegenwicht bieden. Onderzoek laat zien dat het overgrote deel van de Nederlanders tevreden is. Er is oog voor de enorme welvaart die we in dit land nog steeds kennen, onze rijkdom, onze voorzieningen, onze rechtsstaat, een onafhankelijke pers die aan het licht brengt wat er fout gaat zodat correcties volgen. Ondanks de haat op sociale media bestaat er nog steeds een ’zwijgende meerderheid’ die voor rede vatbaar is. Er zijn nog steeds veel goede krachten actief in de samenleving: gezondheidszorg, ook in politiek en media. Ondanks corona zien we een relatief sterke economische ontwikkeling, let b.v. op de enorme omzet die supermarkten halen in deze tijd.

Zeker: ook bij al die positieve dingen kun je kanttekeningen plaatsen. En het goede punt van bijvoorbeeld praatprogramma’s is dat wat scheef is daar aan de orde wordt gesteld. Maar niet iedereen die daar mag meepraten heeft verstand van zaken. Jongere generaties - maar niet alleen zij - hebben niet altijd in de gaten dat ze worden gehersenspoeld door verkeerde bronnen. Uitzonderingen en misstanden vullen dan wel de media, maar vormen niet het algemene beeld. Goede journalistiek laat beide kanten zien.

Er zijn veel zaken waarop we als individu geen invloed hebben. Ook de Nederlandse regering vaak niet, zelfs niet die van Europa. Vrede is daarbij een kostbaar en kwetsbaar iets. Bijna alles hangt met alles samen, globaal, zowel wat betreft grondstoffen, klimaat, geopolitiek, veiligheid, macht, migratie, rechtvaardigheid. Leiders hebben een grote verantwoordelijkheid, maar Ghandi’s, Mandela’s en Merkels zijn dun gezaaid. Wat zal het een opsteker zijn als er nu eindelijk een kabinet komt dat fris is, knopen doorhakt, aantoont dat het ook beter kan, en het vertrouwen herstelt.   

Tegen die enorme menselijke onmacht is er naar mijn overtuiging nog iets anders van groot belang. Wie vrede wil kan zich nooit verschuilen achter anderen of anonieme krachten of systemen. Ieder mens blijft zelf verantwoordelijk voor vrede en harmonie door eraan te werken in haar of zijn eigen minisamenleving. Kerst zie ik als een herhalingsoefening voor het oppoetsen van je eigen vredesmissie: bezinning, denken aan anderen. Laten we nieuwe kracht putten uit de Kerstboodschap: Vrede op aarde, de komst van Gods Zoon onder de mensen. Zijn boodschap van opofferende liefde en eeuwige vrede geeft houvast, vertrouwen, uitzicht, inspiratie. Iedere lezer of niet-lezer wens ik zo gezegende kerstdagen.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)